THPV BEMBRIDGE — najstarszy kuter pilotowy w Europie, zbudowany w 1938 roku w stoczni Smith's Dock na zamówienie Trinity House London. Jedyny zachowany statek, który uczestniczył w ewakuacji Dunkierki i lądowaniu w Normandii.

Narodziny na rzece Tees

10 marca 1938 — w stoczni Smith's Dock w South Bank, przemysłowym miasteczku nad rzeką Tees w północno-wschodniej Anglii, stalowa belka zostaje ułożona na pochylni stoczniowej. To stępka — kręgosłup przyszłego statku numer 1040.

Zamawiającym jest Trinity House London — jedna z najstarszych instytucji morskich na świecie, założona w 1514 roku przez króla Henryka VIII. Od ponad 500 lat odpowiada za latarnie morskie, boje nawigacyjne i pilotaż na wodach brytyjskich. Wśród jej słynnych członków byli Samuel Pepys, Winston Churchill i książę Filip, który pełnił funkcję Mistrza korporacji od 1969 roku aż do śmierci w 2021.

Bembridge ma być czymś nowym — pierwszym w historii motorowym kuterem pilotowym Trinity House. Wszystkie wcześniejsze kutry napędzała para. Ten, z dwoma silnikami diesla British Polar o łącznej mocy 740 KM, stanowi technologiczny przełom. Na burcie nosi numer „No. 1" — jako pierwszy z nowej serii.

Czym właściwie był kuter pilotowy? Pływającą bazą dla pilotów morskich — ekspertów od lokalnych wód, którzy wchodzili na pokłady statków wpływających do portów i przeprowadzali je przez mielizny i rafy. Bembridge stał na kotwicy w wyznaczonym punkcie na morzu, a piloci żyli na pokładzie tygodniami, czekając na wezwanie. Stąd 24 miejsca do spania, radiostacja, kuchnia i zapasy na długie dyżury.

Budowa trwa cztery miesiące. 14 lipca 1938 kadłub zsuwa się z pochylni do wody — wodowanie uwiecznione na szklanych negatywach, które przetrwały do dziś. We wrześniu Bembridge przechodzi próby morskie, osiągając 11,8 węzłów. 6 października rozpoczyna służbę w porcie Cowes na Wyspie Wight, obsługując stacje pilotowe przy latarni Nab Tower i słynnych skałach The Needles.

Dunkierka, bomba i Normandia

26 maja 1940. Armia niemiecka, stosując blitzkrieg, odcięła 338 tysięcy żołnierzy alianckich pod Dunkierką na północnym wybrzeżu Francji. Jedyna droga ucieczki — przez morze. Winston Churchill nakazał Operację Dynamo — desperacką ewakuację morską. Zmobilizowano dosłownie wszystko, co pływa: niszczyciele, trałowce, kutry rybackie, prywatne jachty i kutry pilotowe Trinity House.

Bembridge przez osiem dni kursował przez kanał La Manche pod ostrzałem Luftwaffe i artylerii. Łącznie ewakuowano 338 226 żołnierzy — ewakuacja z Dunkierki przeszła do historii jako jeden z przełomowych momentów II wojny światowej.

Rok później, w 1941, podczas nalotu Luftwaffe, niemiecka bomba trafiła Bembridge w rufę. Przeszła na wylot przez konstrukcję kadłuba i nie eksplodowała.

W 1942 roku na pokładzie doszło do tragedii — jeden z członków załogi, Jack Sounders, odebrał sobie życie pod pokładem. Od tamtej pory kolejni użytkownicy statku — zarówno w czasach Essex Yacht Club, jak i po zakupie przez Magemar — zgłaszali niewyjaśnione zjawiska: spadające lustra, rozrzucone mapy, dźwięki kroków. Załoga traktuje Jacka jako dobrego ducha statku.

6 czerwca 1944 — D-Day. Lądowanie w Normandii — największa operacja desantowa w historii. Ponad 156 tysięcy żołnierzy alianckich przepłynęło La Manche i wylądowało na pięciu plażach: Utah, Omaha, Gold, Juno i Sword. Bembridge, jako doświadczony kuter pilotowy znający te wody, został zmobilizowany do Operacji Neptune — morskiej części inwazji.

Dover, Dungeness i Królowa na pokładzie

Po wojnie Bembridge przechodzi przebudowę — liczba miejsc dla pilotów rośnie z 6 do 18, bo handel morski eksploduje. Statek zostaje przeniesiony do Dystryktu Londyńskiego, z bazą w Dover. Przez ponad 20 lat obsługuje naprzemiennie dwie stacje pilotowe: Dungeness — skalisty cypel w hrabstwie Kent z charakterystyczną latarnią morską, i Sunk — najruchliwszą i najniebezpieczniejszą stację u ujścia Tamizy.

W latach 60. Bembridge przeżywa najbardziej prestiżowy moment w swojej historii. W Portsmouth — głównej bazie Royal Navy — odbywa się parada okrętów NATO. Na pokładzie kutra pilotowego przez cały dzień przebywa królowa Elżbieta II wraz z księciem Filipem. Królowa, stojąc na mostku, odbiera uroczystą paradę — dziesiątki okrętów wojennych z krajów NATO przepływają jeden za drugim, salutując bandery. Książę Filip, przyszły Mistrz Trinity House, czuje się na statku jak w domu.

W 1967 roku era kutrów pilotowych dobiega końca. Szybkie motorówki bazujące na lądzie okazują się tańsze i sprawniejsze. Bembridge pełni ostatnią rolę jako statek-matka przy Ryde Pier na Wyspie Wight — symbolicznie tam, gdzie 32 lata wcześniej zaczął służbę. W 1968 zostaje oficjalnie wycofany.

Ropa, regaty, klub nocny i ruina

Po wycofaniu ze służby Bembridge zmienia właścicieli i wcielenia szybciej niż jakikolwiek inny statek tej klasy. Najpierw krótko służy jako szkoła morska dla trudnej młodzieży (1971–72). Potem kupuje go firma Cosag Marine Services z Great Yarmouth — i zaczyna się najdziwniejszy rozdział.

To czas gorączki naftowej na Morzu Północnym. W 1969 odkryto złoże Ekofisk u wybrzeży Norwegii, rok później pole Forties u wybrzeży Szkocji. Cosag przerabia Bembridge na statek badawczy — usuwa rufową nadbudówkę, montuje wysięgnik, zamienia kabiny na przestrzeń dla geodetów firmy Decca. Bembridge uczestniczy w kontroli budowy rurociągu Ekofisk–Teesside — pierwszego podwodnego rurociągu naftowego na Morzu Północnym.

W 1976 statek kupuje Essex Yacht Club i cumuje w Leigh-on-Sea — urokliwym miasteczku rybackim w estuarium Tamizy. Przez 28 lat Bembridge jest sercem klubu: zebrania, regaty, imprezy.

Po odejściu z klubu na pokładzie przez dwa lata działa klub nocny — prasa nazywa go wprost „klubem go-go". Bankructwo. Statek trafia na rzekę Medway pod Gillingham z planami przerobienia na restaurację. Plany padają. Stal rdzewieje, drewno gnije. Bembridge zmierza prosto na złomowisko.

Ratunek w ostatniej chwili

Polskiego oddział belgijskiej firmy Magemar, szuka siedziby. Zamiast biura w wieżowcu marzy o czymś, co wyrazi morski charakter firmy logistycznej. Przez internet trafia na Bembridge — gnijący wrak bez silników, z dziurawym pokładem. Ale kadłub, ten stalowy kręgosłup z 1938 roku, jest wciąż w dobrym stanie. Potwierdza to Jeffrey Wood — 85-letni Brytyjczyk, który jako 14-latek pracował w stoczni Smith's Dock.

Magemar kupuje statek w styczniu 2009, dosłownie w ostatniej chwili przed złomowaniem. 14 lutego polski holownik MT Argus ze Szczecina rusza z Bembridge na holu. Trasa: Tamiza, kanał La Manche, Morze Północne, Kanał Kiloński, Bałtyk. Po drodze sztorm. Przejście trwa 5 dni. Na trasie Świnoujście–Szczecin, rzeką Odrą, statek przechodzi przez pola lodowe — jeden z najniebezpieczniejszych momentów całej historii.

Restauracja trwa 5 lat i kosztuje 5,5 mln złotych. Cel: przywrócić statkowi wygląd z 1938 roku. Odbudowano rufową nadbudówkę, sterówkę z oryginalnym stołem nawigacyjnym, zamontowano oryginalne okna i osłony sztormowe. Za pośrednictwem forum Ships Nostalgia w odzyskiwanie historii i pamiątek zaangażowało się około 300 osób z całego świata — głównie z Wielkiej Brytanii. Dzięki nim wrócił na pokład oryginalny dzwon okrętowy, tablice stoczniowe, dzienniki pokładowe i flaga Trinity House.

Drugie życie w Szczecinie

THPV Bembridge cumuje przy Nabrzeżu Egipskim w Szczecinie, przy ul. Bytomskiej 7. Na pokładzie działa siedziba firmy Magemar Polska — biura, sale konferencyjne i prywatne muzeum morskie z eksponatami z całej historii statku: oryginalną prasą hydrauliczną Josepha Bramaha z 1798 roku, zabytkowym tyfonem, patefonem z lat 30. z kursem alfabetu Morse'a, modelem korwety Flower i oryginalnymi śrubami napędowymi.

Statek nie pływa — kadłub jest zbyt stary na drgania od silnika, może być jedynie holowany. Figuruje w oficjalnym rejestrze National Historic Ships UK (numer 2395) oraz w zbiorach Narodowego Muzeum Morskiego w Gdańsku. To najstarszy zachowany kuter pilotowy w Europie i jedyny statek na świecie, który przeżył Dunkierkę, Normandię, gorączkę naftową na Morzu Północnym, 28 lat jako siedzibę klubu jachtowego i klub nocny — i doczekał się drugiego życia 1500 km od domu.

Zwiedzanie możliwe dla grup zorganizowanych. Statek udostępniano podczas Nocy Muzeów (ponad 500 odwiedzających w jedną noc), Dni Morza i Dni Funduszy Europejskich.